Oostpolitiek #9 - Profiteert een Letse oligarch van dronechaos?
Hoe twee verdwaalde Oekraïense drones genoeg waren voor een politieke crisis in NAVO-lidstaat Letland, en het Songfestival zorgde voor de nodige relletjes.
Beste lezer,
Welkom bij Oostpolitiek, een nieuwsbrief van Kennisplatform RAAM waarin we iedere week een extra inkijkje geven in onze regio.
Deze week laten we zien hoe de Oekraïense drone-aanvallen op Rusland een keerzijde hebben: bijna dagelijks belanden ‘afzwaaiers’ in de Baltische staten, waar het luchtalarm veelvuldig klinkt. In Letland leidde het zelfs tot een politieke crisis. En we leggen de vinger op de relletjes die ontstonden in Bulgarije en Moldavië naar aanleiding van het Eurovisie Songfestival.
🔍 Deze week: Een Oekraïense drone, een kabinetsval en een politieke crisis
Op de vroege ochtend van donderdag 7 mei, om 04:43 uur, krijgen inwoners van de regio Rēzekne, in het oosten van Letland, een noodmelding op hun telefoon. ‘Potentiële dreiging in de lucht. Onderneem actie!’ De instructies zijn helder: blijf tot nader order binnen, sluit ramen en deuren, en bel 112 als je een laagvliegend object ziet.
Inwoners van de stad Rēzekne die vroeg wakker waren hebben al lang zo’n object gezien. Ruim een uur eerder, omstreeks 03:30 uur, waren twee drones afkomstig uit het Russisch luchtruim neergekomen op een oliedepot in het noorden van de stad. Later blijkt dat het Oekraïense afzwaaiers waren, op weg om doelen in Rusland aan te vallen.
De opslagtanks zijn gelukkig leeg. De materiële schade lijkt mee te vallen, maar de Letse autoriteiten zijn wel in verlegenheid gebracht. Want in weerwil van het zelfverzekerde en goed voorbereide beeld dat ze graag schetsen, gaat er deze donderdagochtend toch een en ander mis.
Van de twee drones die in Letland neerstorten ontsnapt de eerste volledig aan de aandacht van de Letse strijdkrachten. Geen enkel detectiesysteem merkt de drone op. De noodmelding aan de lokale bevolking komt pas ruim een uur na de inslag binnen, en officiële communicatie van de landelijke overheid laat even op zich wachten.
In de dagen die volgen ontvouwt zich in rap tempo een politieke crisis. Premier Evika Siliņa gooit defensieminister Andris Sprūds al snel voor de bus, wat er vervolgens toe leidt dat de partij van Sprūds, de Progressieven, het vertrouwen in de premier opzegt en daarmee de facto de zittende coalitie opblaast. Een week later stapt premier Siliņa op.
Op de keper beschouwd lijkt dat een wel heel dramatische ontknoping van een bescheiden drone-incident. Daadkrachtig optreden tegen drones is immers lastig, ondervond ook Nederland vorig jaar aan den lijve. Neerschieten kan niet altijd veilig. En NAVO-landen hebben niet de kennis van en ervaring met dronebestrijding die Oekraïne op het slagveld heeft opgedaan.
In tegenstelling tot de Oekraïense drones kwam de val van het kabinet-Siliņa dan ook niet zomaar uit de lucht vallen. Het onderlinge vertrouwen tussen de coalitiepartijen – centrumpartij Nieuwe Eenheid, de Progressieven, en de conservatieve Unie van Groenen en Boeren – was al veel langer broos. Vorige maand nog dreigde premier Siliņa de stekker uit de coalitie te trekken naar aanleiding van onenigheid over een financiële injectie voor nationale luchtvaartmaatschappij airBaltic.
Daar komt bij dat de partijen ook al maanden in de campagnemodus zitten. Op 3 oktober wordt een nieuw parlement gekozen. Bovenaan in de peilingen staat ‘Letland Eerst’ van oligarch en trumpist Ainārs Šlesers, die van Letland het ‘Dubai van het Noorden’, het ‘Silicon Valley van Europa’ en het ‘nieuwe Hollywood’ wil maken (en dat allemaal tegelijk). Om daar iets tegenover te kunnen stellen, willen de andere partijen zich ook van elkaar onderscheiden.
Intussen gaat de drone-overlast door. Die begint serieuze vormen aan te nemen. In de afgelopen week werd in de oostelijke regio’s bijna elke dag wel een luchtalarm uitgestuurd. Scholen bleven dicht en examens werden afgelast.
Een inwoner van Rēzekne klaagt op Instagram: ‘Zes luchtalarmen in vijftien dagen, waarvan vijf ‘s nachts. Hoe kan ik normaal functioneren? Elk alarm jaagt me de stuipen op het lijf. Dit is zowel fysiek als mentaal ontzettend vermoeiend. Het is meer dan alleen maar een luid telefoonsignaal, het is een echte dreiging!’
Telkens gaat het om verdwaalde Oekraïense drones. Ook buurlanden Estland en Litouwen hebben er last van. Net als Oekraïne verdenken de drie Baltische staten Rusland ervan expres drones die kant op te ‘duwen’, om zo frictie tussen Oekraïne en haar bondgenoten te creëren. Het signaal van de drones zou door Rusland worden verstoord, waardoor de drone een andere kant op vliegt.
Daar is voorlopig geen sprake van. Mede dankzij hun tragische geschiedenis behoren de Baltische landen sinds dag één van de oorlog tot de trouwste bondgenoten van Oekraïne. Maar het politieke spel is in Letland wel op de wagen, en de koploper in de peilingen, Ainārs Šlesers, staat bekend als een pragmatisch en onvoorspelbaar politicus.
Jelle Baartmans
✍️ Van de redactie: Bangaranga wint, Rusland claimt mee: Oost-Europa domineert het Songfestival op én naast het podium
Ook de RAAM-redactie keek mee met het Eurovisie Songfestival. Met het winnende Bulgaarse liedje meegerekend eindigden vier Oost-Europese landen dit jaar in de top 10 van het Eurovisie. Dat leverde ook wat controverse op, zag redacteur Dénis van Vliet.
Voor het eerst in de geschiedenis van het liedjesfestijn won Bulgarije met ‘Bangaranga’ van zangeres DARA. De Russische popster Filip Kirkorov – in Bulgarije geboren maar al decennia het gezicht van de Russische popmuziek – claimde de ochtend na de finale in Wenen de architect te zijn van de winst. Hij zei door de Bulgaarse omroep te zijn benaderd om de act naar een hoger niveau te tillen, waarna zijn team de productie had vormgegeven.
Dat zette kwaad bloed in Oekraïne, waar Kirkorov op een ‘gezocht’-lijst staat van de veiligheidsdiensten, omdat hij na de Russische invasie optrad in bezet gebied. De ‘Russische Gordon’ stookte het vuur verder op door Bulgarije de zestiende republiek van Rusland te noemen, een verwijzing naar de Sovjet-Unie, waarvan Bulgarije nooit deel uitmaakte maar wel een trouwe satellietstaat was.
Gaandeweg de week bleek Kirkorovs lezing uiterst twijfelachtig. Zowel componist Dimitris Kontopoulos als producer Kristian Tarcea ontkenden zijn aandeel stellig; omroep BNT reageerde niet eens op het verhaal. Ook de Oekraïner Nikolas Tsjob, die door Bulgarije zelf was aangesteld als regisseur van het optreden, zei niets te weten van Kirkorovs betrokkenheid.
De Bulgaarse nieuwssite Dnevnik suggereerde zelfs dat het om een gerichte Kremlin-operatie ging: door de overwinning als Russisch te claimen wakkerde Kirkorov de woede onder Oekraïners aan. Die verontwaardiging werd vervolgens in Bulgarije omgedraaid tot bewijs dat Oekraïne de Bulgaren de overwinning niet gunde, en zo werden twee landen tegen elkaar uitgespeeld.
In Moldavië leidde de uitslag tot een andere rel. De Moldavische jury gaf Roemenië slechts drie punten voor Choke Me van Alexandra Căpitănescu, terwijl het Moldavische publiek haar het maximale puntenaantal toekende. Dat stak, want de landen zijn zo nauw verwant dat president Maia Sandu onlangs nog opperde dat aansluiting bij Roemenië het beste zou zijn voor Moldavië. De populaire Roemeense zangeres Irina Rimes eiste dat de namen van alle juryleden bekend worden gemaakt. Na alle commotie stapte omroepbaas Vlad Țurcanu op, samen met twee adjuncten.
Om de gemoederen nog verder te bedaren zei Sandu: ‘We mogen niet toestaan dat iets of iemand de relaties tussen onze landen schaadt. Het belangrijkste is dat het volk van Moldavië de hoogste waardering heeft gegeven aan de Roemeense inzending.’
Dénis van Vliet
📡 Wat we deze week lezen
CNN publiceerde deze week een reportage vanuit het frontgebied in Oekraïne. Daarin is goed te zien waarom het zo moeilijk is geworden om verslag te doen van het gebied rondom de frontlinie: het team van de Amerikaanse nieuwszender zegt dat het 14 keer werd aangevallen door Russische drones.
De nieuwe film van Russische regisseur Andrej Zvjagintsev ging deze week in Cannes in premiére. Het is zijn eerste film sinds het begin van de Russische invasie in 2022. Minotaur werd gefilmd in Letland, omdat de regisseur al jarenlang niet in Rusland woont.
De Oekraïense president Zelensky wil dat de lichamen van een aantal prominente historische Oekraïners worden herbegraven. Het gaat om mensen die in het buitenland zijn begraven, onder wie kolonel Jevhen Konovalets (1891-1938). Tijdens de Oekraïense Onafhankelijkheidsoorlog (1917-1920) leidde hij de militaire groep ‘Sitsj Schutters’ in Kyiv. Later leidde Konovalets de Organisatie van Oekraïense Nationalisten vanuit ballingschap. In 1938 werd Konovalets in Rotterdam vermoord door de NKVD. Hij ligt begraven op Begraafplaats Crooswijk in Rotterdam.
Op 21 mei droegen Oekraïners massaal hun ‘vysjyvanka’s’, traditionele geborduurde overhemden. Ze worden al eeuwenlang gedragen, en zijn een belangrijk symbool van de Oekraïense cultuur. Per regio verschillen de patronen op het overhemd, en ook de kleuren verschillen. Tegenwoordig zijn in Oekraïne ook allerlei luxe vysjyvanka’s te koop, en populaire merken zoals Etnodim brengen regelmatig nieuwe variaties op de markt.
📰 Deze week op Platform RAAM
In Moskou werd zondag afscheid genomen van mensenrechtenactiviste Nina Litvinova (80). Decennialang bood ze de repressie van de Sovjet-Unie het hoofd en zette ze zich in voor politiek gevangenen. Lees onze in memoriam.
De oorlog klopt nu ook bij Moskou aan de deur. Oekraïne trof de regio afgelopen weekend zwaar. Chris Colijn duidt wat de Oekraïners met de aanvallen op de hoofdstad beogen, en wat het effect op de Moskovieten is.
Eind vorig jaar claimde Rusland fier het strategische stadje Koepjansk in Oekraïne te hebben veroverd. Maar volgens Z-bloggers werden er onlangs juist de laatste Russische troepen verdreven. Onderzoeksjournalist Anna Snegireva reconstrueert hoe het Kremlin pronkte met een nooit behaalde overwinning.
Ook al zou de elite in het Kremlin snode plannen hebben, dan nog zou ze Poetin met geen mogelijkheid kunnen afzetten, betoogt de Russische ex-diplomaat Boris Bondarev in een opinieartikel in The Moscow Times.
We zijn benieuwd wat je vindt van deze nieuwsbrief. Laat gerust een reactie achter, of mail ons op redactie@platformraam.nl.
💛 Help ons RAAM voort te zetten
RAAM viert haar 10-jarig jubileum, maar het is niet vanzelfsprekend dat we blijven bestaan. We kunnen ons werk voortzetten dankzij de steun van onze lezers. U kunt zich abonneren op deze nieuwsbrief, of u kunt aan ons doneren via deze link. RAAM is een ANBI-stichting: u kunt uw donatie aftrekken van de belasting.
Ainārs Šlesers had de val van het kabinet niet nodig om in de peilingen te leiden. Werd vorig jaar bij de gemeenteraadsverkiezingen van Rīga ook al de grootste. Letland bevindt zich politiek gezien in een vicieuze cirkel. Het volk heeft amper vertrouwen in de politici —> Stemmen op een populist —> Populist maakt het nog erger —> Nog meer mensen verliezen het vertrouwen. En dan hebben we het nog niet eens over de corruptie gehad… Je zou er bijna cynisch van worden…