Oostpolitiek #15 - Politieke crisis in Moldavië
President Maia Sandu is in verlegenheid gebracht door haar eigen nicht, in Moskou gaat de sloopkogel in diepgewortelde garagecoöperaties
Beste lezer,
Welkom bij Oostpolitiek, een nieuwsbrief van Kennisplatform RAAM waarin we iedere week een extra inkijkje geven in onze regio.
Deze week constateren we hoe Moldavië roerige politieke tijden tegemoet gaat na een schandaal waarbij de nicht van president Sandu betrokken is, en besteden we aandacht aan de traditionele ‘garagecoöperaties’ in Oost-Europa, die steeds meer een vreemde eend in de bijt worden.
🔍 Deze week: In Moldavië loopt onberispelijke president Sandu nu smetjes op
Moldavië is in een politieke crisis beland door het opstappen van premier Alexandru Munteanu. Hij pakte zelf zijn biezen na onthullingen over vriendjespolitiek bij een staatsbedrijf, waar ook een nicht van president Maia Sandu werkte. Sandu wees Munteanu vorig jaar na de verkiezingswinst van haar partij juist aan om het land voor 2028 naar EU-lidmaatschap te loodsen.
De crisis begon toen onderzoeksjournalisten van Ziarul de Gardă onthulden dat de directeur van staatsbedrijf MoldATSA – verantwoordelijk voor de luchtverkeersleiding – had gelogen over zijn cv om de functie te krijgen. Het onderzoek waaierde al snel uit naar de salarissen binnen het bedrijf. Daar dook de naam op van Sandu’s nicht, Anastasia Taburceanu. Als woordvoerder verdiende zij omgerekend zo’n 6.000 euro per maand, circa acht keer het gemiddelde salaris in Moldavië.
De aanhoudende stroom onthullingen deed de vorig jaar benoemde Munteanu vrijdag besluiten zijn portefeuille in te leveren. President Sandu reageerde teleurgesteld: ze had op meer standvastigheid gerekend. Geruchten dat Munteanu was tegengewerkt in zijn strijd tegen misstanden wees Sandu van de hand.
Munteanu blijft voorlopig aan als interim-premier, totdat Sandu een nieuwe kandidaat voordraagt. Haar Partij van Actie en Solidariteit (PAS) behield bij de parlementsverkiezingen van vorig jaar haar meerderheid, dus een nieuwe premier kan zonder parlementaire obstakels worden beëdigd.
Maar intern rommelt het binnen de partij. De vraag is of de voltallige PAS-fractie nog trek heeft in doorregeren, zeker nu de als onberispelijk bekend staande Sandu zelf een knauw heeft opgelopen. Over haar inmiddels ontslagen nicht zei ze: ‘Zo ken ik haar niet, ik kan het niet verklaren.’ Ze voegde er met een zucht aan toe dat ‘helaas in bijna elke familie wel iemand iets uithaalt waar je hoofdpijn van krijgt’.
De overwegend EU-kritische oppositie slijpt intussen de messen. Oud-president Igor Dodon noemt het aftreden ‘het eerste zware stuk’ in een politieke dominoreeks die de PAS-regering ten val moet brengen. Burgemeester Ion Ceban van de hoofdstad Chișinău, die zich de laatste maanden steeds nadrukkelijker op het landelijke toneel werpt, gaat nog verder en eist het opstappen van de hele regering en van de president zelf, met vervroegde verkiezingen als inzet.
Vorige maand opende Moldavië in Luxemburg nog de toetredingsonderhandelingen met de EU, te beginnen met het cluster over de rechtsstaat en corruptiebestrijding, dat in belangrijke mate het tempo bepaalt van het toetredingstraject an sich. Eurocommissaris Marta Kos (Uitbreidingsbeleid) had gehoopt snel meters te maken met de andere clusters. Maar op het thema waarop Moldavië zich nu moet bewijzen, ligt de regering door de jongste onthullingen pijnlijk onder vuur.
Dénis van Vliet
✍️ Van de redactie: Traditionele garagecoöperaties vrezen de sloopkogel
Wie geregeld in Oost-Europa komt heeft ze misschien weleens gezien: eindeloze rijen met kleine, oude garageboxen, meestal gelegen aan hobbelige zandpaadjes in de buitenwijken van grote steden. Zoals een Amerikaans toerist ooit de Nederlandse sloppenwijken dacht te hebben ontdekt toen hij in de trein langs een volkstuinencomplex sjeesde, ziet een ongetraind oog in deze garagecomplexen wellicht een gribusbuurtje waar je beter uit de buurt kunt blijven.
In werkelijkheid gaat het om het sterk gewortelde fenomeen van de ‘garagecoöperaties’ (гаражно-строительные кооперативы), dat stamt uit de Sovjettijd. Je vindt ze in de meeste grote steden: van Minsk tot Moskou en van Kyiv tot Riga. Sommige zijn verborgen tussen de Chroestsjovka-hoogbouw diep in de buitenwijken, andere liggen open en bloot langs verbindingswegen niet ver van de stadscentra.
De garagecoöperaties ontstonden in de tweede helft van de vorige eeuw. Voor bewoners van nieuwe hoogbouw waren de kleine garages een plek om hun auto’s te stallen en te onderhouden. In de loop der tijd kregen ze meer functies. Net als de ‘datsja’ (buitenhuisje op het platteland) werd de garage een belangrijke plek buitenshuis, waar allerlei oude spullen konden worden bewaard. In communistisch Oost-Europa, waar schaarste geen uitzondering was, gooide je immers niet zomaar dingen weg. De garages waren niet alleen een werkplaats voor auto’s, ook andere huishoudelijke bezittingen konden er worden gerepareerd of hergebruikt.
Spullen die je liever niet thuis bewaarde, in het zicht van flatgenoten en de overheid, konden worden opgeslagen in de garage. Maar die werd vooral ook gebruikt voor voedselreserves, niet onverstandig in de schaarste-economie van de USSR. Die functie bleef belangrijk in de economisch zware jaren negentig. Voor garage-eigenaren was het heel gebruikelijk er een paar planken met potten augurken en ingemaakt fruit op na te houden.
In de huidige maatschappijen zijn de garagecoöperaties een beetje een vreemde eend in de bijt geworden. De meeste garages worden allang niet meer gebruikt om auto’s te stallen en onderhouden. Voor de moderne personenauto’s zijn de garages vaak te klein. Voor veel mannen zijn de garages een hobbyplek geworden. Hoewel op de complexen vanwege hun coöperatieve karakter vaak wel een zekere mate van sociale controle bestaat, bieden ze ook een dekmantel voor clandestiene activiteiten.
Maar in de kapitalistische wereld van vraag en aanbod ogen de garagecoöperaties soms vooral potsierlijk vanwege hun ligging op waardevolle hectaren grond, een factor die in de Sovjet-planeconomie geen rol speelde. Wie op de E22 de Letse hoofdstad Riga binnenrijdt ziet tussen de McDonald’s en KFC, aan de oever van de Daugava-rivier, vele rijen met oude garages liggen.
De waarde van de onderliggende grond zorgt er hier en daar voor dat het voortbestaan van de garagecoöperaties onder druk staat, al dan niet in combinatie met andere factoren. In het district Sviblovo in Moskou besloten de autoriteiten dat het garagecomplex Transportnik – vernoemd naar het spoorwegpersoneel waarvoor de coöperatie ooit werd opgericht – een vorm van ‘inefficiënt ruimtegebruik’ is en daarom moet wijken voor nieuwe hoogbouw. Schimmige vertegenwoordigers kwamen, al dan niet openlijk namens een projectontwikkelaar, individuele garages opkopen en haalden daar vervolgens de deuren uit, om een verlaten sfeer te creëren en zo andere garage-eigenaren onder druk te zetten.
Denis is op Transportnik aan zijn derde garagecoöperatie toe. De eerste twee werden een paar jaar geleden al met de grond gelijk gemaakt. Hij weet hoe laat het is: ‘Ik wil niet de zwartkijker uithangen, maar de garages zijn niet meer te redden.’
Jelle Baartmans
📡 Wat we deze week lezen
Aliaksandr Loekasjenko’s bezoek aan Moskou onderstreepte de Oekraïense vrees dat Belarus actiever betrokken zal worden bij de Russische oorlog. Niet veel later bezocht hij Xi Jinping in China. Probeert Loekasjenko een strategische balans te vinden?
Het boek Mijn vrouwen van de Oekraïense Joelia Iljoecha verscheen onlangs in het Nederlands bij Atlas Contact. In een aantal portretten verkent Iljoecha, zelf afkomstig uit Charkiv, hoe de oorlog het leven van ‘gewone Oekraïense vrouwen’ beïnvloedt. Het boek is nu verkrijgbaar, onder andere bij Boekhandel Pegasus.
📰 Deze week op Platform RAAM
Oliegigant Rusland moet benzine importeren – Economie-update door Hubert Smeets
Memory war causes tension between Ukraine and Poland – Politicoloog Mykola Riabchuk over de vete tussen Zelensky en Nawrocki
Oorlogsdreiging in de Baltische staten – #S2E4 van onze podcast Station Kyiv, met Michelle Haas
Estland wil de Russisch-orthodoxe kerk aanpakken – Door onze Estland-correspondent Jeroen Bult
We zijn benieuwd wat je vindt van deze nieuwsbrief. Laat gerust een reactie achter, of mail ons op redactie@platformraam.nl.
💛 Help ons RAAM voort te zetten
RAAM viert haar 10-jarig jubileum, maar het is niet vanzelfsprekend dat we blijven bestaan. We kunnen ons werk voortzetten dankzij de steun van onze lezers. U kunt zich abonneren op deze nieuwsbrief, of u kunt aan ons doneren via deze link. RAAM is een ANBI-stichting: u kunt uw donatie aftrekken van de belasting.
